
مدت هاست افزایش حجم ترانزیت از چابهار هدف گذاری و برای توسعه بندر شهید بهشتی اقدام هایی انجام شده است و طی این مدت برای رونق بنادر، نشست های متعددی با تجار و مسئولان اقتصادی دو کشور پاکستان و افغانستان برگزار شده است، نشست هایی که نتایج مطلوبی هم داشته و سبب شده است تا تجار این کشورها به سمت ترانزیت از بنادر چابهار سوق پیدا کنند، اما رسیدن به اهداف تعریف شده نیازمند ایجاد زیرساخت هایی است که وجود خطوط ریلی مناسب و جاده های ترانزیتی ایمن و استاندارد از جمله آن هاست، ولی برخلاف تلاش ها برای افزایش تجارت از مبادی مرزی استان برای افزایش جاده های ترانزیتی اقدام قابل توجهی انجام نشده است. میلک سیستان یکی از مبادی تردد خودروهای ترانزیتی تجار افغانستان است به همین دلیل علاوه بر این که در روزهای پر سفر سال جاده های شمال استان شاهد ترافیک سنگین می شود، گاهی حوادث رانندگی ناگواری هم رخ می دهد، در حالی که با افزایش بزرگراه ها در استان و احداث جاده های ترانزیتی حجم تردد خودروهای سنگین از محورهای دیگر کاهش می یابد و رانندگان خودروهای سبک با امنیت بیشتری تردد می کنند ولی همچنان استان در انتظار رسیدن به حداقل های کشوری در حوزه بزرگراه و جاده های ترانزیتی است.
ترافیک جاده ها
یک شهروند سیستانی می گوید: مردم منطقه شمال استان از گذشته به دلیل تردد خودروهای ترانزیتی افغانستان در جاده های مواصلاتی شاهد بروز حوادث جاده ای فراوانی بوده اند و بارها به ویژه در منطقه جزینک از تردد این خودروها گلایه داشته اند اما اقدام مناسبی برای رفع این مشکل انجام نشد، از طرفی با توجه به کم عرض بودن جاده ها تردد تریلی ها و کامیون های حامل بار همیشه برای مسافران و ساکنان این منطقه خطرناک بود. «خمر» می گوید: در منطقه جزینک جاده از منطقه مسکونی عبور می کند به همین دلیل احتمال برخورد خودروهای ترانزیتی با عابران پیاده به ویژه هنگام تعطیلی مدارس وجود دارد، از طرفی با رسیدن روزهای تعطیل سال میزان تردد خودروهای شخصی هم در این مسیر بیشتر می شود، بنابراین باید برای این محدوده راهکاری مهم اندیشید. به گفته وی، میزان تردد خودروهای ترانزیتی در محورهای کم عرض و دو طرفه منطقه سیستان گاهی سبب بروز حوادث رانندگی و گاه حتی خودروهای ترانزیتی نیز دچار حادثه می شود، در حالی که اگر این مسیر به بزرگراه تبدیل شود به دلیل وجود چند خط و جدا بودن مسیر حرکت خودروهای سنگین دیگر مسافران دچار سانحه نمی شوند. یک راننده خودروی سنگین هم می گوید: چند سال است که به عنوان راننده تریلی در جاده های مواصلاتی کشور تردد دارم و در این میان جاده های استان را می توان از پر تنش و استرس زا ترین جاده ها دانست زیرا در این مسیرها علاوه بر خودروهای سواری، خودروهای سنگین هم در یک جاده کم عرض پر تردد و دو طرفه حرکت می کنند. «شیر محمد براهویی» می افزاید: اگر جاده های استان به بزرگراه تبدیل شود، تردد راحت تر انجام می شود و از طرفی در این شرایط رانندگان ترانزیتی که به دلیل طی کردن مسافت طولانی دچار خستگی شده اند با خیالی آسوده تر می توانند در شانه خاکی بزرگراه استراحت کنند، اما در شرایط فعلی به دلیل عرض کم شانه خاکی و فواصل طولانی پارکینگ ها رانندگان مجبور هستند با استرس در شانه خاکی پارک و استراحت کنند.
احداث 264 کیلومتر بزرگراه طی 40 سال
مدیرکل راه و شهرسازی در این باره به خبرنگار ما می گوید: سال های سال محورهای مواصلاتی استان خیابان های دو طرفه بود و این موضوع حوادث رانندگی را به همراه داشت، به همین دلیل نیاز بود تا ایجاد بزرگراه در استان با اهمیت بیشتری پیگیری شود که این مهم با توجه به ترانزیت کالا از مبادی مرزی استان هدف گذاری شد. «مسعود مالکی» می افزاید: با این نگاه، احداث بزرگراه ها در استان شروع شد و از سال 85 با آغاز پروژه بزرگراه زاهدان- زابل- دوست محمد، جدیت بیشتری به خود گرفت و اجرای پروژه های دیگری هم در جنوب استان هدف گذاری شد که با توجه به توسعه بندر چابهار افزایش آن اهمیت بالایی دارد. وی تصریح می کند: قبل از پیروزی انقلاب در استان هیچ بزرگراهی وجود نداشت، اما می توان گفت که پس از آن 264 کیلومتر بزرگراه در استان احداث شد و در حال بهره برداری است که عمده آن طی سال های اخیر انجام شده است.
استان نیازمند 1500 کیلومتر بزرگراه
به گفته وی، با توجه به شرایط خاص استان و افزایش ترانزیت کالا از مبادی مرزی و بنادر نیاز است میزان جاده های ترانزیتی سیستان و بلوچستان افزایش پیدا کند چون مسیرهای موجود جوابگوی حجم ترانزیت در استان نخواهد بود بنابراین برای پیشگیری از حوادث جاده ای و ایجاد ترافیک در روزهای پر سفر سال باید حجم بزرگراه های استان افزایش یابد که پروژه هایی در این زمینه هدف گذاری شده است. وی می افزاید: شاخص بزرگراهی کشور احداث 22 کیلومتر بزرگراه برای هر 100 کیلومتر راه شهری است که این شاخص در استان پایین تر از کشوری است و برای هر 100 کیلومتر راه شهری در استان فقط 4 کیلومتر بزرگراه وجود دارد در حالی که حداقل سیستان و بلوچستان به هزار و500 کیلومتر بزرگراه نیازمند است. وی تصریح می کند: با توجه به شرایط اقتصادی موجود در منطقه احداث این میزان بزرگراه حداقل سه هزار و600 میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد که با توجه به نوسانات ارزی، این میزان می تواند در سال های آینده افزایش داشته باشد اما برای رسیدن به شاخص های کشوری این اعتبار مورد نیاز است.
2 شاهراه اصلی ترانزیت در گرو اعتبارات
وی می گوید: با توجه به موقعیت استراتژیک استان در منطقه جنوب و جنوب شرق کشور دو شاهراه اصلی ترانزیت جنوب به شمال و شرق به غرب در استان تعریف شده است که کریدور شمال به جنوب از چابهار آغاز می شود و مسیر ترانزیت چابهار به میلک را ایجاد می کند و طبق برنامه تعریف شده به مشهد می رسد و شاهراه شرق به غرب هم طبق این برنامه از میرجاوه به سمت زاهدان و سپس بم می رود. به گفته وی، این شاهراه ها سبب افزایش ترانزیت کالا از مبادی مرزی استان می شود و می تواند اشتغال پایدار را به همراه داشته باشد، اما تکمیل این دو شاهراه نیازمند اعتبار است که با توجه به شرایط اعتباری موجود نمی توان برای تکمیل طرح زمانی را اعلام کرد. وی می افزاید: میزان تناژ بار در بنادر استان به بیش از 5/8 تن رسیده است و این موضوع افزایش ترانزیت و تردد خودروهای ترانزیتی را به همراه دارد هر چند با راه اندازی خط ریلی چابهار حجم قابل توجهی از بار توسط ناوگان ریلی جا به جا می شود اما میزان تردد خودروهای ترانزیتی در محورهای استان هم می تواند سبب افزایش حجم ترافیک شود.
تکمیل پروژه های جاده ای تا 20 سال دیگر
مالکی، می گوید: در تکمیل پروژه های جاده ای استان و افزایش بزرگراه ها مشکلی غیر از مشکلات مالی وجود ندارد و فقط محدودیت اعتباری سبب شده است روند تکمیل پروژه ها به کندی پیش رود زیرا اعتبارات لازم برای طرح های جاده ای استان از محل منابع ملی و دولتی تأمین می شود و مبلغ اختصاص یافته به اندازه کافی نیست، طرح پس از اتمام اعتبار مدتی غیرفعال می شود تا اعتبار مجدد به پروژه ها تزریق شود. به گفته وی، با توجه به نیاز استان به پروژه های در حال احداث باید گفت که اگر سالی 15 تا 20 میلیارد تومان اعتبار به طرح های استان اختصاص داده شود تکمیل طرح های در حال اجرا 15 تا 20 سال طول خواهد کشید، بنابراین باید راهکاری برای تخصیص اعتبارهای لازم اتخاذ شود زیرا تکمیل بزرگراه زاهدان به زابل حداقل 300 میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد. با توجه به شرایط محورهای مواصلاتی استان و میزان تردد خودروها به ویژه در مسیرهای شمال استان و در مسیر منتهی به چابهار نیاز است برای تکمیل بزرگراه های در دست احداث استان، راهکاری مناسب اتخاذ شود زیرا خانواده های بسیاری در حوادث رانندگی داغدار شده اند که اغلب این حوادث در محورهای شمال استان و مسیرهای خاش، ایرانشهر و سراوان بوده است، در حالی که اگر این مسیرها به بزرگراه تبدیل شود حوادث رخ به رخ رقم نمی خورد و قسمتی زیادی از هزینه های مورد نیاز از محل خسارت های حوادث جاده ای قابل جبران است.