گروه جامعه- کم‌کاری تیروئید در کودکان از بیماری ‌هایی است که اگر سریع تشخیص داده نشود، صدمات جسمی جبران‌ ناپذیری ایجاد می‌کند. این بیماری که در دوره جنینی و نوزادی به وجود می‌آید، شایع ترین دلیل عقب ماندگی ذهنی در نوزادان است. کم کاری تیروئید نتیجه کاهش در سنتز هورمون تیروئید یا نقصان فعالیت گیرنده های هورمون تیروئید است. به طور کلی میزان بروز بیماری تیروئید نوزادان در جهان یک در هر سه هزار تا چهار هزار تولد، در ایران یک در هر 600 تولد و در استان 7/1 در هر هزار تولد زنده است.

کم کاری تیروئید نوزادان معمولا بیماری کم علامتی است و فقط حدود پنج درصد موارد ابتلا در روزهای اولیه پس از تولد دارای علایم بیماری هستند. علاوه بر این کمبود آگاهی مادران نسبت به زمان طلایی تشخیص این بیماری در استان و از طرفی زیاد بودن تولدهای دوتابعیتی و تولدهای خارج از بیمارستان در روستاها از جمله عواملی است که موجب می شود پوشش غربالگری کم کاری تیروئید در حوزه شهرستان های زیرمجموعه دانشگاه علوم پزشکی زاهدان به صورت صددرصد انجام نشود. این در حالی است که اگر این بیماری به موقع تشخیص داده نشود و نوزاد مبتلا تحت درمان قرار نگیرد در آینده دچار کاهش و عقب ماندگی ذهنی خواهد شد و این موضوع موجب افت ضریب هوشی جامعه می شود. 

در این زمینه کارشناس بهداشت عمومی معاونت بهداشتی استان به خبرنگار ما می گوید: این علایم کم و غیر اختصاصی است و معمولا تشخیص بالینی بیماری در روزهای اولیه زندگی به ندرت داده می شود.

«مرضیه دقیقی» ادامه می دهد: رشد و تکامل مغز تا حدود سه سالگی ادامه دارد و این بیماری در صورت درمان دیرهنگام عوارض جبران ناپذیری خواهد داشت. از طرفی رشد طولی و قد نوزاد نیز تحت تاثیر این بیماری قرار می گیرد و کند خواهد شد. این بیماری با عوارضی نظیر عقب ماندگی ذهنی، کوتاهی قد و کاهش شنوایی همراه است.

هر ماه تاخیر پنج امتیاز از ضریب هوشی کودک می کاهد

دقیقی همچنین تاکید می کند: به ازای هر ماه تاخیر در شروع درمان حدود پنج امتیاز از ضریب هوشی کودک کاسته خواهد شد.

وی تصریح کرد: کم کاری تیروئید در 10 درصد نوزادان در ماه نخست، در 35 درصد نوزادان نیز در سه ماهگی، 70 درصد طی یکسال و 100در صد نیز در طول چهار سال نخست زندگی شناسایی می شود. علایم و نشانه های بالینی کم کاری تیروئید در اوایل دوران شیرخوارگی بسته به دلیل، شدت و مدت زمان کمبود هورمون تیروئید قبل از تولد متغیر است و با توجه به تلاش های زیاد در رفع این بیماری هنوز بسیاری از افراد دنیا از آن رنج می برند.

نشانه ها  

این کارشناس با بیان این که کم کاری تیروئید در کودکان به دو شکل مادرزادی و اکتسابی است، می گوید: کم کاری تیروئید در نتیجه کاهش سنتز هورمون تیروئید و یا نقص فعالیت گیرنده ها به وجود می آید.

دقیقی به علایم و نشانه های کم کاری تیروئید در ابتدای دوران نوزادی اشاره می کند و ادامه می دهد: زردی طولانی مدت، وزن زمان تولد بیش از چهار کیلوگرم، کم اشتهایی و شیرخوری ناکافی، کاهش درجه حرارت بدن، کم تحرکی و حرکات آهسته، یبوست، قطع تنفس یا تنفس صدادار از جمله علایم و نشانه های کم کاری تیروئید  مادرزادی در اوایل نوزادی است.

وی تصریح می کند: سیاه نوز محیطی و سیاه نوز انتهایی بدن، زجر تنفسی، یبوست، ضربان کند قلب، کاهش فعالیت، بزرگ بودن زبان و خواب آلودگی نیز از جمله تظاهرات بیماری طی نخستین ماه زندگی نوزاد است.

رشد کند نوزادان مبتلا

کارشناس بهداشت عمومی معاونت بهداشتی استان عنوان می کند: رشد و تکامل در شیرخواران مبتلا به کم کاری تیروئید  کند، صدا خشن و قدرت یادگیری کلمات و سخن گفتن درآنها کم است.

وی ادامه می دهد: به طور معمول علایم کمبود هورمون تیروئید در هفته اول تا دوم تولد بروز می کند اما در مواردی که کمبود هورمون خفیف تر است ممکن است تا ماه های بعد از تولد نیز علایم ظاهر نشود.

عقب افتادگی ذهنی

دقیقی تصریح می کند: کمبود هورمون تیروئید در شیرخوار موجب عقب افتادگی ذهنی می شود مگر آن که تشخیص و در زمان مناسب در اوایل زندگی نوزاد یعنی 28 روز نخست درمان شروع شود.

وی با بیان این که میزان ضریب هوشی و نمو مغزی و حرکتی نیز در اکثر نوزادان با کم کاری تیروئید درمان شده، طبیعی خواهد شد، عنوان می کند: شروع درمان سریع از بروز صدمات مغزی در نوزاد مبتلا به کم کاری تیروئید جلوگیری می کند. مطالعات نشان داده اند که اگر درمان قبل از پایان سن چهار هفته پس از تولد نوزاد شروع شود ضریب هوشی طبیعی خواهد بود.

تشخیص زودهنگام

این کارشناس با بیان این که تشخیص زودرس این بیماری با انجام تست غربالگری در نوزادان میسر است، می گوید: غربالگری با نمونه گیری از پاشنه پا در روز های سه تا پنج روز بعد از تولد بر روی کاغذ فیلتر مخصوص و مورد تایید وزارت بهداشت انجام می شود.

دقیقی ادامه می دهد: نمونه های تهیه شده در دمای اتاق خشک شده سپس در پاکت مخصوص گذاشته شده و به آزمایشگاه غربالگری استان ارسال می شود. نوزادانی که بر اساس نتیجه آزمایشات وریدی مبتلا به کم کاری تیروئید تشخیص داده شوند تحت درمان قرار می گیرند که قرص لووتیروکسین درمان انتخابی برای کم کاری تیروئید  است.

شناسایی 212 نوزاد مبتلا از ابتدای طرح غربالگری

دقیقی اظهار داشت: با شروع غربالگری در استان از سال 84 تاکنون 212 نوزاد مبتلا به کم کاری تیروئید  تشخیص داده شده که تحت درمان قرار گرفتند.

بر اساس موارد عنوان شده و میزان اهمیت توجه به طرح غربالگری تیروئید در نوزادان که به نوعی آینده سازان کشور نیز محسوب می شوند نیاز است مادران به این موضوع توجه ویژه ای داشته و در راستای انجام طرح غربالگری نوزادان خود پیشگام شوند تا در صورت وجود این بیماری از خطرات احتمالی و آتی آن نیز در امان باشند.