همیشه از اطرافیانم شنیده و بارها هم در منابع مختلف خوانده بودم که بندر قدیمی به نام تیس با سابقه‏ ای چندین هزارساله در چابهار وجود دارد. بندری با آثار تاریخی کهن و جاذبه های گردشگری بی نظیر که توانسته است مسافران و گردشگران زیادی را به خود جذب کند، بنابراین تصمیم می گیرم در سالی که سیستان و بلوچستان به عنوان مقصد گردشگری ایرانیان معرفی شده است روستای تاریخی تیس را به عنوان مقصد سفرم انتخاب کنم البته نه به منظور گردش بلکه به عنوان یک خبرنگار برای تهیه گزارش، به قسمت های مختلف آن سر می زنم و دقایقی با مردمش نیز همنشین می شوم. انگار دیده هایم با شنیده هایم از زبان مردم تیس مطابقت دارد و در جمله «بی توجهی مسئولان به تاریخ روستای تیس» خلاصه می شود.بافت تاریخی شهر با ساخت و سازهای جدید تغییر کرده است، مسجد جامع این روستا نیز با قدمت کهن و البته بهسازی همچنان محل راز و نیاز اهالی تیس با معبودشان است، واردش می شوم بوی مشک سراسر مسجد را فراگرفته است گویا خانه خدا را برای اقامه نماز جمعه آماده کرده اند، این مسجد از لحاظ معماری مانند مساجد پاکستان و هندوستان بوده و همچون اکثر مساجد اهل تسنن دارای یک مناره است. صحن آن هر مسافری را به یاد تابلوهای پر از رنگ و نقش های زیبا می اندازد.مناره و گنبدهایی که با رنگ های سبز، سفید و قرمز به زیبایی طراحی شده است و شیشه کاری های رنگارنگ درهایش جلوه ای چشم نواز به مسجد داده است،از مسجد که بگذریم درست در دامنه کوه شهباز  یکی دیگر از جاذبه های این روستا که می تواند محلی جذاب برای گردشگران زیادی باشد توجه ام را جلب می کند، این مکان که متشکل از دو غار طبیعی و یک مصنوعی بوده به غارهای سه گانه معروف است، در بخش دیگری از این روستای ۲ هزار و ۳۰۰ ساله گورستان اجنه نظرم را به خود جلب می کند، جنگل های حرا و ساحل بکر و آرامش نیز می تواند فضایی منحصربفرد برای گردشگران باشد اما در همه این فضاها می توان سایه سنگین بی توجهی را بر قامت این روستا و جاذبه های تاریخی و طبیعی اش به خوبی دید.

 بی توجهی به بعد تاریخی روستا

یکی از اهالی روستای تیس می گوید: این روستا با آثار ارزشمندی مانند قلعه تاریخی با معماری ویژه، مسجد جامع و گلدسته زیبا با معماری اسلامی می تواند محلی برای حضور مسافران و گردشگران زیادی باشد اما اقدامی که شایسته آن باشد در این زمینه صورت نگرفته است.آزاد ادامه می دهد: این روستا علاوه بر تاریخی بودن ساحلی هم هست و بکرترین قسمت دریا را به خود اختصاص داده و جنگل های حرای آن دیدنی است اما فقط در قسمت ساحلی آن مکانی به نام پلاژ برای تفریح مردم راه اندازی شده است و مسئولان به جای توجه به بعد تاریخی آن به فکر منافع اقتصادی اش هستند.وی با تاکید بر این که به تاریخ روستا هیچ توجهی نشده است ادامه می دهد: با وجود این که تیس تنها روستای منطقه آزاد چابهار است و قدمت چندین هزار ساله دارد اما به آن رسیدگی نمی شود فقط عید نوروز و یا زمانی که افرادی برای بازدید می آیند به ظاهر آن رسیدگی می کنند.یکی دیگر از اهالی روستای تاریخی تیس اظهار می کند: تولید عمده سوزن دوزی در روستای تیس انجام می شود بنابراین سوزن‌دوزی زیبا و تحسین برانگیز زنان و دختران بلوچ این روستای گردشگری می تواند مورد توجه مسافران و گردشگران زیادی قرار بگیرد. اما هیچ دوره ای برای آموزش آن و حمایت هنرمندان روستا برگزار نمی شود و خانم های روستایی در اوقات فراغت و دورهمی هایشان به دوخت لباس های زیبای بلوچی می پردازند و این هنر را به دخترانشان آموزش می دهند.به گفته وی سواحل کم عمق و مرجانی که در حاشیه تیس قرار دارد می تواند یکی از نقاط گردشگرپذیر روستا باشد اما هنوز سامان‌دهی نشده و حتی برای شنا هیچ اقدامی صورت نگرفته است.وی تصریح می کند: این روستا تاریخی بوده و خیلی ها برای دیدن جاذبه هایش می آیند اما با شرایط خوبی مواجه نمی شوند، غارهای سه گانه، گورستان اجنه، قلعه پیروز گت و جنگل های حرا نیز می تواند گردشگران زیادی را جذب کند البته در صورتی که سامان‌دهی شود.بارانی یکی دیگر از اهالی تیس می گوید: در گذشته رودخانه ای به نام لاوری در این روستا وجود داشت که به دریا متصل می شد اما به دلیل ساخت و سازهای منطقه آزاد راه این رودخانه بسته شد، در حالی که زمانی که جریان داشت با داشتن درختان تمبر هندی فضای جذابی برا ی گردشگران بود.به گفته وی برای توسعه فرهنگی روستای تاریخی تیس اقدامی انجام نشده است و جوانان به صورت خودجوش در ایام فراغت به فعالیت های ورزشی، حفظ و قرائت قرآن، سوزن دوزی، حصیر بافی و دیگر فعالیت ها می پردازند.  

ساماندهی روستای تیس در دستور کار است

موضوع را از مدیر گردشگری سازمان آزاد تجاری صنعتی چابهار پیگیری می کنیم، طاهره شهرکی در این باره می گوید: سیستان وبلوچستان نیز از آثار تاریخی و طبیعی زیادی برخوردار است اما به دلیل نبود زیرساخت ها در جذب گردشگر مشکلاتی دارد. روستای تاریخی تیس یکی از مهم ترین جاذبه های این استان و یادگار زمان هخامنشیان است .وی با بیان این که روستای تاریخی تیس می تواند گردشگران زیادی را به خود جذب کند اظهار می کند: سازمان منطقه آزاد تجاری صنعتی چابهار به دلیل نداشتن زیرساخت های لازم از جمله دسترسی به آب های آزاد، بندر، فرودگاه و ... در سال های گذشته نتوانسته در رسالت اصلی اش برای جذب سرمایه گذار و گردشگر موفق باشد اما اخیرا در این رابطه گام های خوبی را برداشته است که از جمله آن می توان‌ به ساخت و بهسازی راه های تاریخی اشاره کرد، همچنین با اقدامات انجام شده ۹ اثر در تیس ثبت ملی شده که یکی از جذاب ترین آن مسجد تاریخی تیس است که تخریب و بازسازی این مکان مقدس اما کهن انجام شده است.به گفته وی امسال هم ساماندهی روستا و احیای باغ روستا که یکی از باغات خوب این منطقه بوده و میوه های استوایی در آن کشت می شود در دستور کار است که پس از انجام مراحل اداری از آن به عنوان باغ اقامت گاه بوم گردی استفاده می شود.مدیر گردشگری منطقه آزاد چابهار تصریح می کند: استفاده از کپر، خانه های محلی و سنتی منطقه، راه اندازی پایگاه تولید صنایع دستی، سوغات، ترشیجات، ادویه، پوشاک سنتی، سوزن دوزی و حصیربافی در این مکان مورد توجه قرار می گیرد تا بتواند مقصد خوبی برای گردشگران باشد.وی ادامه می دهد: در صورت دریافت مجوز باغ پرندگان، مزرعه گیاهان دارویی و آپارتمانی، استخر و... در این باغ اقامت گاه جانمایی می شود تا بتوان از فرصت این روستای تاریخی برای جذب گردشگر و راه اندازی اشتغال پایدار استفاده کرد.به گفته وی سامان‌دهی بافت روستا نیز در دستور کار است تا گردشگران هنگامی که از کوچه ها و خیابان های روستا گذر می کنند از فضای خوب آن بهره ببرند.همچنین ۴ کاشانه مهمان در روستای تیس با استفاده از خانه های محلی راه اندازی و تجهیز شده است تا افرادی که می خواهند شب و یا روزشان را در روستا بگذرانند از فرصت آن بهره مند شوند‌.