گروه جامعه-بنرهای تبلیغاتی چای در ورودی زاهدان، اولین چشم انداز مسافران به این شهر است. بنرهایی با رنگ و لعاب که سوغات غیراصیل اما رایج این شهر را معرفی می کند حال آن که  استان ما به لحاظ جغرافیایی و آب و هوای گرم و خشک کشت چای ندارد و این سوغات از طریق واردات از کشورهای هند و سریلانکا به واسطه پاکستان تامین می شود و زاهدان فقط محلی برای فروش این محصول خارجی است. برخلاف تاکیدهایی که برای خرید کالاهای ایرانی وجود دارد، هنوز بازار چای خارجی به دلیل قیمت مناسب آن داغ است چرا که چای ایرانی به اعتقاد بسیاری از مردم گران است و خیلی ها توان خرید آن را ندارند. همچنین برخی دیگر معتقدند چای با کیفیت ایران به خارج از کشور صادر و چای نامرغوب در بازار  عرضه می شود.در بازار رسولی که قدم می زنی در مغازه های فروش چای انواع و اقسام آن از فله ای گرفته تا بسته بندی های شکیل و حتی جعبه های کادویی  به چشم می خورد.یکی از مغازه های فروش چای شلوغ است و اکثر مشتریان آن مسافرانی هستند که به زاهدان سفر کرده اند و چای را به عنوان سوغاتی برای بستگان شان خرید می کنند. وقتی از فروشنده می پرسم که چه چایی مناسب خرید است؟ می گوید: اگر برای سوغات می‌بری دانه درشت بخر و اگر برای مصرف خانگی قصد خرید داری چای دانه ریز بهتر است. در بیان دلیل با توجیه جالبی توضیح می دهد: یک کیلوگرم چای دانه درشت حجم بیشتری در مقابل چای کله مورچه ای دارد به همین دلیل برای سوغاتی چای دانه درشت به صرفه تر است.وی می افزاید: برای سوغات چای جعبه ای نیز مناسب است هم عطر و هم طرفدار بیشتری دارد که می توان از 3 نوع بسته بندی دانه درشت، چای شکسته و دانه ریز یکی را انتخاب کرد. اما به دلیل هزینه های بسته بندی کمی از چای فله ای گران تر است. جالب که اکثر خریداران چای فله ای را انتخاب می کنند بدون آن که روی کیسه آن هیچ نام و نشانی وجود داشته باشد.

کشف 37 تن چای قاچاق در استان

دبیر کمیسیون مبارزه با قاچاق کالا و ارز استان درباره واردات رسمی و غیررسمی چای می گوید: قاچاق چای نامرغوب هم به اقتصاد کشور و هم به سلامت مردم ضرر می رساند. با این حال همچنان قاچاق چای ادامه دارد و مردم ندانسته از فروشندگان با اعتماد کامل چای قاچاق خریداری می کنند. «محمد شرف خالقی» ادامه می دهد: متاسفانه قوانین محکمی برای مجازات قاچاقچیان چای در نظر گرفته نشده و همچنان قاچاق چای به قوت خود باقی مانده است و استان ما به واسطه مرزهای فراوان بستر مناسبی برای ورود چای قاچاق محسوب می شود. سال گذشته 240 تن و 320 کیلوگرم چای قانونی از طریق منطقه آزاد چابهار و به صورت غیر منطقه ای از حوزه سرزمینی یعنی مرزهای خاکی وارد استان و نیز64 تن و 750 کیلوگرم چای قاچاق کشف شد. وی به کشفیات چای قاچاق از ابتدای امسال اشاره می کند و می گوید: در 8 ماه امسال 36 هزار و 877کیلوگرم چای کشف شد.وی درباره قوانین نه چندان سخت مجازات قاچاقچیان چای بیان می کند: مجازات این قاچاقچیان برابر قانون، چند سال حبس قابل خریداری و ضبط کالای قاچاق به نفع دولت است  اما از آن جایی که قاچاق چای در استان پر سود است، خیلی ها حاضر هستند هزینه جریمه و خرید حبس را پرداخت کنند.وی به کاهش واردات چای امسال اشاره می کند و می گوید: کمیسیون ارزش افزوده در کشور که برای کالاهای مجاز وارداتی تخفیفاتی قائل می شود امسال در موضوع چای، تخفیفاتی برای منطقه آزاد چابهار قائل نشدند و واردکنندگان اصلی به اجبار چای لازم برای استان را بیشتر از گمرک بندر عباس وارد استان می کنند.وی از کمیسیون ارزش افزوده خواست توجه ویژه ای به استان در موضوع چای داشته باشد چراکه سیستان وبلوچستان در بحث چای و عرضه قانون مند آن، برای قشر زیادی در چابهار به واسطه کارگاه های بسته بندی آن اشتغال زایی کرده است و در صورت کاهش واردات رسمی، این افراد شغل یا در آمد خود را از دست خواهند داد.خالقی ادامه می دهد: وقتی موانع موجود بر سر راه ورود قانونی چای پیش بینی و براساس ظرفیت استان پشتیبانی شود، هم تاجر و هم کارگر کارگاه های بسته بندی چای می توانند به فعالیت قانونی خود ادامه دهند که این اقدام پیشگیری از قاچاق چای در استان را به دنبال خواهد داشت.

تشخیص چای مرغوب

از آن جا که چای مورد استفاده اغلب خانواده های ایرانی است و به طور قطع این محصول نیز چون بسیاری دیگر از کالاها دارای درجه مرغوبیت است به منظور تشخیص چای مرغوب از غیر مرغوب با یک مشاور و کارشناس تغذیه هم صحبت شدیم.  «مسعود فیروزکوهی» در این باره می گوید: چای جزئی از ضروری ترین اقلام در سبد کالای مصرفی ایرانی ها است که بخش قابل توجهی از آن از طریق واردات تامین می شود. وی با اشاره به این که چای، دومین نوشیدنی معروف و ارزان در دنیاست می افزاید: چای ایرانی خالص ترین نوع چای است چرا که در آن از مواد معطر استفاده نمی شود اما ایرانیان طبق رسم قدیمی از برگ های تازه گل یاس و بهار نارنج برای معطر کردن چای سنتی استفاده می کنند.وی درباره شرایط نگهداری چای توضیح می دهد: از آن جایی که محیط مرطوب سبب‌رشد کپک و افت کیفیت چای می شود متقاضیان خرید چای باید به نمناک نبودن چای و عاری بودن آن از هرگونه کپک و قارچ در گونی ها اطمینان حاصل کنند. چای چه فله و چه به صورت بسته بندی باید از فروشگاه های مورد اطمینان خریداری شود و هیچ گونه مواد اضافی جز برگ چای نباید در بسته خریداری شده وجود داشته باشد.طعم، مزه و کیفیت چای بدون عطر به منطقه  تولید و نوع فرآوری آن بستگی دارد. اگر در چای معطر از اسانس استفاده شود، به هیچ وجه مطلوب نیست اما اگر از گیاهان معطر مثل دارچین، هل، گاموت و ... برای معطر کردن چای استفاده شده باشد می تواند علاوه بر عطر دهندگی خاصیت درمانی هم داشته باشد. وی بر یکسان و همشکل بودن برگ های چای خشک تأکید می کند و معتقد است: درشتی و ریزی چای در سرعت دم کشیدن آن موثر است. در چای خیلی ریز، امکان تقلب بیشتر است و باید به رنگ های افزودنی مصنوعی یا غیر مصنوعی آن توجه کرد. به عنوان مثال برای بهبود کیفیت چای نامرغوب به آن چای خوش رنگ یا خوش طعم یا رنگ و اسانس مصنوعی و صنعتی اضافه می کنند.وی برای تشخیص چای بی کیفیت از چای مرغوب می گوید: کمی چای را به یک لیوان آب جوش اضافه کنید، رنگ چای باید به صورت یکنواخت رو به پایین در لیوان منتشر شود. اگر رنگ به صورت نخ، رو به پایین پخش شد کیفیت چای پایین است، همچنین برای آزمایش سریع تر می توانید مقداری چای خشک را در آب سرد بریزد اگر آب سرد رنگ گرفت به چای رنگ مصنوعی اضافه شده است و مرغوب نیست.فیروزکوهی مصرف روزانه 3 لیوان چای کم رنگ را توصیه می کند و ادامه می دهد:  ایرانی‏ها از قدیم مصرف کننده چای بوده اند، مهم‏ترین عنصر موجود در چای کافئین است که به صورت محرک عمل می‏کند و بر سیستم عصبی تأثیر می‏گذارد به همین دلیل به جلوگیری از احساس خستگی کمک می‏کند پس بهتر است چای تازه دم را استفاده و از مصرف چای مانده و کهنه پرهیز کرد زیرا چای مانده، دیگر کیفیت لازم را ندارد.